کشنده اتوماتیک یا دندهای؛ کدام کمهزینهتر است؟ 
بریدن ترمز کامیون یکی از موقعیتهایی است که حتی راننده باتجربه را هم در چند ثانیه اول غافلگیر میکند. وزن بالای کامیون، طول توقف بیشتر، بار سنگین و شیب جاده باعث میشود هر تصمیم اشتباه، خطر را چند برابر کند. در چنین لحظهای، مهمترین کار این نیست که فقط پدال ترمز را فشار دهید؛ باید سرعت خودرو را با روشهای جایگزین کم کنید، مسیر امن پیدا کنید و از چند اشتباه خطرناک دور بمانید. این راهنما برای همین لحظه نوشته شده است؛ لحظهای که راننده باید سریع، اما حسابشده عمل کند.
بریدن ترمز کامیون یعنی چه؟
بریدن ترمز کامیون یعنی راننده دیگر نمیتواند با فشار دادن پدال، سرعت خودرو را به شکل عادی کم کند. این وضعیت ممکن است بهصورت کاهش شدید قدرت ترمز، خالی شدن پدال، افت فشار باد، داغ شدن سیستم ترمز، قفل نکردن چرخها یا عمل نکردن ترمز در زمان لازم دیده شود.
در کامیون باری و کشنده، ترمز فقط یک قطعه ساده نیست. مجموعهای از اجزای پنوماتیکی، مکانیکی و کنترلی با هم کار میکنند تا خودرو متوقف شود. اگر فشار باد کم شود، لنتها بیش از حد داغ شوند، نشتی در مدار رخ دهد یا راننده در سرازیری طولانی فقط به ترمز اصلی تکیه کند، احتمال افت عملکرد ترمز بالا میرود.
هر نوع از کار افتادن یا ضعیف شدن شدید ترمز را بریدن ترمز میگویند. اما از نظر فنی، دلیل آن میتواند متفاوت باشد. همین تفاوت مهم است، چون واکنش راننده باید بر اساس شرایط جاده، سرعت، وزن بار و نوع نقص انجام شود.
اگر ترمز کامیون برید، اول چه کار کنیم؟
اگر ترمز کامیون برید، اولین کار کنترل فرمان، برداشتن پا از گاز و هشدار دادن به خودروهای اطراف است. در چند ثانیه اول نباید فرمان را ناگهانی بچرخانید یا تصمیم هیجانی بگیرید. کامیون سنگین با سرعت بالا، در برابر حرکات تند فرمان بسیار خطرناک میشود.
اقدامات اولیه باید به ترتیب انجام شود:
| اقدام فوری | چرا مهم است؟ |
| فرمان را محکم و آرام نگه دارید | جلوگیری از انحراف و واژگونی |
| پا را از گاز بردارید | قطع شتابگیری و کمک به کاهش سرعت |
| فلاشر را روشن کنید | هشدار به خودروهای پشت سر و اطراف |
| از بوق و چراغ استفاده کنید | آگاه کردن رانندگان دیگر در موقعیت خطر |
| مسیر فرار را بررسی کنید | پیدا کردن شانه راه، رمپ اضطراری یا مسیر باز |
| دنده را مرحلهای سنگینتر کنید | کمک به کاهش سرعت با نیروی موتور |
| از ترمز موتور یا ریتاردر استفاده کنید | کاهش فشار روی ترمز اصلی |
در این مرحله، هدف اصلی توقف فوری نیست؛ هدف، کم کردن سرعت بدون از دست دادن کنترل خودرو است. خیلی از حادثهها زمانی رخ میدهد که راننده میخواهد کامیون را یکباره متوقف کند. اما کامیون با بار سنگین، بهخصوص در سرازیری، با رفتار ناگهانی قابل کنترل نیست.

در سرازیری اگر ترمز کامیون برید چه کنیم؟
در سرازیری، باید سرعت را با دنده سنگین، ترمز موتور، ریتاردر و مسیر فرار کنترل کنید. خطر اصلی این است که وزن کامیون و شیب جاده، خودرو را مدام به جلو هل میدهد. اگر راننده فقط به ترمز اصلی تکیه کرده باشد، داغ شدن لنت و کاسه ترمز میتواند باعث افت شدید قدرت ترمز شود.
در چنین شرایطی، اول باید از افزایش سرعت جلوگیری کنید. دنده را یکباره خیلی سنگین نکنید، چون ممکن است به گیربکس فشار وارد شود یا چرخها دچار ناپایداری شوند. بهتر است کاهش دنده بهصورت مرحلهای انجام شود. اگر کامیون به ریتاردر یا ترمز موتور مجهز است، باید از آن استفاده شود تا سرعت بدون تکیه کامل به ترمز اصلی کاهش پیدا کند.
بیشتر بخوانید: برای اینکه بدانید در سراشیبیهای طولانی چطور از داغ شدن ترمز، افت فشار و خطر از دست رفتن کنترل کامیون جلوگیری کنید، مطلب آموزش مدیریت ترمزگیری در سراشیبیهای طولانی و خطرناک را در پایه یک بخوانید.
اگر در مسیر، رمپ فرار اضطراری وجود دارد، آن را جدی بگیرید. این رمپها برای همین لحظه ساخته شدهاند. بسیاری از رانندگان به امید اینکه «چند متر جلوتر کنترل میکنم» از رمپ فرار عبور میکنند، اما در سرازیری هر چند ثانیه تاخیر میتواند سرعت را خطرناکتر کند.
در سرازیری، از این کارها پرهیز کنید:
- خاموش کردن موتور
- خلاص کردن دنده
- ترمزگیری پیدرپی و بیهدف
- پیچاندن ناگهانی فرمان به سمت خاکی
- تلاش برای سبقت یا تغییر خط ناگهانی
- ادامه مسیر به امید بهتر شدن ترمز
اگر جاده کوهستانی است، باید از همان ابتدای سرازیری با دنده مناسب حرکت کرد. راننده حرفهای منتظر داغ شدن ترمز نمیماند. او قبل از ورود به سرازیری، سرعت را کم میکند و با دندهای پایینتر وارد مسیر میشود.
چطور سرعت کامیون را بدون ترمز کم کنیم؟
برای کم کردن سرعت بدون ترمز اصلی، باید از مقاومت موتور، دنده سنگین، ریتاردر و شیب طبیعی مسیر کمک گرفت. کامیون سنگین برخلاف خودرو سواری، فقط با فشار پدال ترمز کنترل نمیشود. در رانندگی جادهای، مخصوصا با بار، سیستمهای کمکی نقش مهمی در ایمنی دارند.
اولین روش، برداشتن پا از گاز است. همین کار ساده باعث میشود شتاب خودرو قطع شود. سپس باید دنده بهتدریج سنگینتر شود. دنده سنگینتر باعث میشود موتور در برابر حرکت خودرو مقاومت بیشتری ایجاد کند. اگر کامیون به ترمز موتور مجهز باشد، استفاده درست از آن میتواند سرعت را بهتر کنترل کند.
اگر سرعت خیلی بالا رفته و مسیر فرار ندارید، باید به دنبال کمخطرترین مسیر برای کاهش سرعت باشید. شانه راه، مسیر سربالایی، رمپ اضطراری، سطح خاکی باز و بدون مانع یا محوطهای خلوت میتواند گزینه باشد. اما ورود ناگهانی به خاکی باریک، لبه پرتگاه یا مسیر دارای مانع، خطر واژگونی و برخورد را بیشتر میکند.

اشتباهات مرگبار هنگام بریدن ترمز کامیون چیست؟
مرگبارترین اشتباه هنگام بریدن ترمز، خلاص کردن دنده یا خاموش کردن موتور است. این دو کار کنترل کامیون را بهشدت کم میکند و میتواند وضعیت را از یک نقص فنی به یک حادثه جدی تبدیل کند.
خلاص کردن دنده یعنی جدا کردن ارتباط موتور از چرخها. در این حالت، راننده یکی از مهمترین ابزارهای کنترل سرعت را از دست میدهد. کامیون در سرازیری سریعتر شتاب میگیرد و بازگرداندن دنده در سرعت بالا ممکن است سخت یا حتی غیرممکن شود.
خاموش کردن موتور نیز خطرناک است. در بسیاری از خودروها، خاموش شدن موتور میتواند روی فرمان، فشار باد، سامانههای کنترلی و عملکرد تجهیزات کمکی اثر بگذارد. راننده در چنین وضعیتی کنترل کمتری خواهد داشت.
از اشتباهات مهم دیگر میتوان به فشار دادن مداوم و عصبی پدال ترمز اشاره کرد. اگر مشکل از داغ شدن ترمز باشد، فشارهای پیدرپی ممکن است وضعیت را بدتر کند. اگر مشکل افت باد باشد، استفاده بیهدف از ترمز میتواند فشار باقیمانده را کاهش دهد. راننده باید به نشانگرها، صدای هشدار و واکنش خودرو توجه کند.
چسباندن کامیون به جدول، دیواره یا گاردریل هم همیشه راهحل درست نیست. این کار فقط زمانی قابل بررسی است که گزینه امنتری وجود نداشته باشد و راننده بتواند با کمترین زاویه و کنترل کامل، از اصطکاک برای کاهش سرعت استفاده کند. برخورد ناگهانی با مانع میتواند باعث واژگونی یا قیچی شدن کشنده و تریلر شود.
بعد از توقف کامیون با ترمز بریده چه کار کنیم؟
بعد از توقف، نباید بلافاصله دوباره حرکت کنید. حتی اگر کامیون متوقف شده و ظاهر ماجرا تمام شده باشد، سیستم ترمز باید بررسی شود. ادامه مسیر بدون عیبیابی میتواند حادثه دوم را رقم بزند.
پس از توقف ایمن، این کارها را انجام دهید:
- فلاشر را روشن نگه دارید.
- خودرو را در محل امن نگه دارید.
- از مثلث هشدار و علائم ایمنی استفاده کنید.
- وضعیت فشار باد را بررسی کنید.
- به بوی سوختگی، دود یا داغی چرخها توجه کنید.
- با امداد، مکانیک یا مسئول ناوگان تماس بگیرید.
- اگر بار خطرناک یا سنگین دارید، موضوع را جدیتر پیگیری کنید.
- بدون بررسی فنی، وارد مسیر بعدی نشوید.
راننده پایه یک باید بداند توقف موفق پایان کار نیست. اگر علت بریدن ترمز مشخص نشود، همان نقص میتواند چند کیلومتر بعد دوباره تکرار شود. بهخصوص در مسیرهای کوهستانی، ادامه حرکت با ترمز مشکوک تصمیمی پرریسک است.

مسیر امنتر با تصمیم درست راننده
بریدن ترمز کامیون یکی از جدیترین موقعیتهای اضطراری در رانندگی با خودروهای سنگین است. در چنین شرایطی، راننده باید فرمان را آرام کنترل کند، پا را از گاز بردارد، به اطراف هشدار دهد، از دنده سنگین، ترمز موتور یا ریتاردر کمک بگیرد و در صورت وجود، وارد رمپ فرار اضطراری شود. در مقابل، خلاص کردن دنده، خاموش کردن موتور، ترمزگیری عصبی و پیچاندن ناگهانی فرمان میتواند خطر را چند برابر کند.
به نظر شما کدام عامل بیشتر باعث بریدن ترمز کامیون میشود؛ بار سنگین، سرویس نامناسب، سرازیری طولانی یا خطای راننده؟ نظر و تجربه خود را با ما در میان بگذارید.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.