چطور بار را روی محورهای کامیون پخش کنیم تا در باسکول جریمه نشویم؟
برای جلوگیری از جریمه باسکول، تنها توجه به وزن کل محموله کافی نیست و باید وزن بار به‌درستی میان محورهای کامیون تقسیم شود. ممکن است وزن مجموع خودرو و بار در محدوده مجاز باشد، اما به دلیل قرار گرفتن بخش زیادی از محموله در عقب یا جلوی بارگیر، فشار وارد شده به یک محور از حد مجاز بیشتر شود. برای توزیع بار روی محور کامیون باید وزن خالی خودرو، ظرفیت مجاز محورها، محل قرارگیری بارهای سنگین و فاصله آن‌ها از محورهای جلو و عقب بررسی شود. کنترل وزن محوری پیش از حرکت، مطمئن‌ترین راه برای شناسایی این مشکل است.
بارگیری غیراصولی علاوه بر جریمه اضافه‌بار، می‌تواند باعث افزایش فشار بر لاستیک‌ها، سیستم تعلیق و ترمز شود و پایداری خودرو را در پیچ‌ها یا ترمزگیری کاهش دهد. این موضوع برای کامیون‌های تک، جفت و کشنده‌هایی که محموله‌های سنگین حمل می‌کنند، اهمیت بیشتری دارد. در این مطلب از پایه یک به بررسی توزیع بار اصولی در کامیون خواهیم پرداخت.
در این مطلب می‌خوانید
بار محوری کامیون چیست و چه تفاوتی با وزن کل دارد؟
بار محوری کامیون به وزنی گفته می‌شود که از طریق یک محور یا مجموعه‌ای از محورها به سطح جاده منتقل می‌شود. این وزن شامل سهمی از وزن خود خودرو و وزن محموله است. بنابراین حتی زمانی که کامیون خالی است، محورهای جلو و عقب فشار مشخصی به سطح جاده وارد می‌کنند.
برای مثال، فرض کنید وزن یک کامیون همراه با محموله ۱۸ تن باشد. این عدد به‌تنهایی نشان نمی‌دهد بارگیری صحیح انجام شده است. ممکن است ۵ تن وزن روی محور جلو و ۱۳ تن روی محور عقب قرار گرفته باشد یا توزیع وزن به شکل دیگری باشد. در هر حالت باید وزن واقعی هر محور با ظرفیت مجاز همان محور مقایسه شود.
سه مفهوم اصلی در بررسی وزن کامیون عبارت‌اند از:
- وزن خالی خودرو: وزن کامیون بدون محموله، با در نظر گرفتن وضعیت واقعی تجهیزات و متعلقات آن هنگام توزین.
- وزن ناخالص خودرو: مجموع وزن کامیون و محموله، شامل راننده، سوخت و تجهیزات همراه.
- بار محوری: سهمی از وزن کل که از طریق یک محور یا گروه محوری به زمین منتقل می‌شود.
در یک کامیون باری، محل قرارگیری اتاق بار نسبت به محورهای جلو و عقب تعیین می‌کند که وزن محموله چگونه میان آن‌ها تقسیم شود. هرچه مرکز وزن بار به یکی از محورها نزدیک‌تر باشد، معمولاً سهم بیشتری از وزن به همان محور منتقل می‌شود.
چرا کامیون با وزن مجاز هم ممکن است در باسکول جریمه شود؟
یکی از اشتباهات رایج هنگام بارگیری این است که راننده یا مسئول بارگیری فقط وزن نهایی محموله را کنترل می‌کند. در حالی که رعایت وزن ناخالص مجاز و رعایت محدودیت هر محور، دو شرط جداگانه هستند.
بیشتر بخوانید: برای آشنایی بیشتر توزیع بار در خودروهای سنگین مطلب روش های مهار بار و بارگیری کامیون را بخوانید.
فرض کنید یک کامیون با ظرفیت ناخالص مجاز مشخص، محموله‌ای حمل می‌کند که مجموع وزن آن با خودرو از حد مجاز فراتر نمی‌رود. اگر بیشتر محموله در انتهای اتاق بار قرار گرفته باشد، ممکن است محور عقب بیش از ظرفیت خود تحت فشار قرار بگیرد.
در چنین شرایطی، وزن کل خودرو قانونی است، اما توزیع بار مناسب نیست. به همین دلیل، بررسی وزن کل در یک باسکول معمولی لزوماً به معنای تأیید وزن تک‌تک محورها نیست.
چطور بار را روی محورهای کامیون به‌درستی تقسیم کنیم؟
توزیع بار باید پیش از شروع بارگیری برنامه‌ریزی شود. محل قرارگیری اولین پالت، دستگاه یا قطعه سنگین می‌تواند بر وزن نهایی محورهای خودرو تاثیر زیادی داشته باشد. برای انجام این کار، مراحل زیر را دنبال کنید.
۱. وزن خالی و ظرفیت مجاز محورها را مشخص کنید
قبل از بارگیری باید وزن واقعی کامیون در حالت خالی مشخص باشد. بهتر است وزن محور جلو و محورهای عقب نیز جداگانه اندازه‌گیری شود. اطلاعات فنی سازنده، مدارک خودرو و ضوابط مجاز تردد، مبنای تعیین ظرفیت قابل استفاده هستند.
۲. بارهای سنگین را با توجه به موقعیت محورها بچینید
در کامیون کمپرسی و باری، قرار دادن بارهای سنگین در نزدیکی محدوده بین محورها معمولا به کنترل بهتر توزیع وزن کمک می‌کند. بااین‌حال، محل دقیق چیدمان باید بر اساس فاصله محورها، طول بارگیر و وزن هر بخش از محموله تعیین شود.
قرار دادن تمام بارهای سنگین در انتهای اتاق بار می‌تواند فشار زیادی به محور عقب وارد کند. از طرف دیگر، متمرکز کردن بار در قسمت جلوی بارگیر نیز ممکن است بار محور جلو را افزایش دهد.
۳. بار را در عرض اتاق متعادل نگه دارید
توزیع بار تنها به جلو و عقب کامیون محدود نمی‌شود. قرار گرفتن بخش عمده محموله در سمت چپ یا راست می‌تواند باعث اختلاف فشار میان چرخ‌های دو طرف خودرو شود.
بهتر است تا حد امکان، بار به‌صورت متعادل در عرض بارگیر چیده شود. این موضوع در حمل دستگاه‌های صنعتی، قطعات فلزی و محموله‌هایی که مرکز ثقل نامتقارن دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
۴. محموله را پس از چیدمان مهار کنید
حتی اگر بار در زمان خروج از انبار به‌درستی توزیع شده باشد، جابه‌جایی آن در مسیر می‌تواند تعادل خودرو را تغییر دهد. استفاده از تجهیزات مهار متناسب با وزن و نوع محموله، از حرکت ناخواسته بار هنگام ترمزگیری، شتاب‌گیری یا عبور از پیچ جلوگیری می‌کند. مهار بار باید مطابق دستورالعمل‌های فنی و الزامات ایمنی مربوط به همان محموله انجام شود.
۵. وزن محورها را پیش از خروج کنترل کنید
پس از پایان بارگیری، بهتر است کامیون در یک مرکز مجهز به تجهیزات توزین محوری بررسی شود. اگر وزن یک محور از حد مجاز بیشتر بود، باید محل قرارگیری بار اصلاح شود یا در صورت لزوم بخشی از محموله تخلیه شود. حرکت دادن بار بدون بررسی مجدد وزن محورها ممکن است اضافه‌بار را از یک محور به محور دیگر منتقل کند.
مثال عددی توزیع بار در کامیون تک، جفت و کشنده
برای درک بهتر موضوع، سه مثال فرضی را بررسی می‌کنیم. اعداد این بخش صرفا برای آموزش نحوه تشخیص و اصلاح توزیع وزن انتخاب شده‌اند و نباید به‌عنوان ظرفیت قانونی همه خودروهای مشابه در نظر گرفته شوند.
مثال اول: توزیع بار در کامیون تک
فرض کنید یک کامیون دو محور پس از بارگیری، وزن ناخالص ۱۸ تن دارد و تجهیزات توزین محوری مقادیر زیر را نشان می‌دهند:
| بخش خودرو | وزن اندازه‌گیری‌شده |
| محور جلو | ۵ تن |
| محور عقب | ۱۳ تن |
| مجموع | ۱۸ تن |
در این مثال، وزن محور عقب به ۱۳ تن رسیده است. اگر ظرفیت مجاز این محور با توجه به مشخصات خودرو و ضوابط مسیر کمتر از این مقدار باشد، بارگیری قابل قبول نیست.
مثال دوم: توزیع بار در کامیون جفت
در کامیون سه‌محور، وزن بار میان محور جلو و مجموعه محورهای عقب تقسیم می‌شود.
بیشتر بخوانید: برای آشنایی با کامیون‌های دو محور مطلب بهترین کامیون‌های باری جفت محور بازار ایران را بخوانید.
برای مثال، فرض کنید وزن کل یک کامیون جفت ۲۵ تن باشد:
| بخش خودرو | وزن اندازه‌گیری‌شده |
| محور جلو | ۵ تن |
| مجموعه محورهای عقب | ۲۰ تن |
| مجموع | ۲۵ تن |
در این حالت، بخش بزرگی از وزن خودرو روی مجموعه محورهای عقب قرار گرفته است.
مثال سوم: توزیع بار در کشنده و نیمه‌تریلی
در ترکیب کشنده و نیمه‌تریلی، توزیع وزن پیچیده‌تر است؛ زیرا وزن محموله میان محور فرمان کشنده، محورهای محرک و محورهای تریلر تقسیم می‌شود.
فرض کنید وزن ناخالص یک ترکیب کشنده و نیمه‌تریلی ۳۸ تن باشد:
| بخش خودرو | وزن اندازه‌گیری‌شده |
| محور فرمان کشنده | ۶ تن |
| مجموعه محورهای محرک کشنده | ۱۵ تن |
| مجموعه محورهای تریلی | ۱۷ تن |
| مجموع | ۳۸ تن |
در این مثال، باید ظرفیت مجاز هر گروه محوری و وزن ناخالص مجاز ترکیب به‌صورت مستقل بررسی شود. اگر بار بیش از اندازه به جلوی نیمه‌تریلی منتقل شود، معمولا سهم بیشتری از وزن به اتصال تریلی و محورهای کشنده وارد می‌شود. انتقال بیش از اندازه محموله به عقب نیز می‌تواند فشار واردشده به محورهای تریلی را افزایش دهد.
در باسکول چه مواردی بررسی می‌شود؟
نوع تجهیزات مرکز توزین تعیین می‌کند چه اطلاعاتی از کامیون اندازه‌گیری شود. یک باسکول تمام‌خودرو وزن ناخالص را نشان می‌دهد، اما برای اندازه‌گیری مستقل وزن محورها به تجهیزات و روش توزین مناسب نیاز است.
بیشتر بخوانید: برای آشنایی با سیستم توزین مطلب تاریخچه باسکول جاده‌ای را در پایه یک بخوانید.
در بررسی وزن کامیون، موارد زیر اهمیت دارند:
| مورد بررسی | اهمیت |
| وزن ناخالص خودرو | کنترل مجموع وزن کامیون و محموله |
| وزن محور جلو | بررسی فشار واردشده به محور فرمان |
| وزن محور یا محورهای عقب | شناسایی تمرکز بیش از اندازه بار در عقب |
| وزن گروه محوری تریلی | کنترل بار منتقل‌شده به محورهای نیمه‌تریلی |
| مشخصات خودرو | تعیین سقف مجاز وزن بر اساس نوع و پیکربندی |
| محدودیت مسیر | بررسی محدودیت‌های ویژه جاده‌ها و پل‌ها |
اگر مرکز بارگیری به باسکول محوری مجهز نیست، راننده نباید صرفاً بر اساس قبض وزن کل، توزیع بار را تأییدشده در نظر بگیرد.
اگر یک محور اضافه‌بار داشته باشد، چطور بار را اصلاح کنیم؟
اولین اقدام، شناسایی محوری است که فشار بیش از اندازه تحمل می‌کند. پس از مشخص شدن آن، باید محل بارهای سنگین بررسی شود.
اگر محور عقب کامیون بیش از حد مجاز وزن داشته باشد، انتقال کنترل‌شده بخشی از محموله به سمت جلو ممکن است مشکل را برطرف کند؛ البته به شرطی که وزن محور جلو از ظرفیت مجاز تجاوز نکند.
در تمامی این حالت‌ها، چند نکته باید رعایت شود:
- تغییر محل بار باید با تجهیزات بارگیری مناسب و در شرایط ایمن انجام شود.
- وزن هیچ محوری نباید برای جبران اضافه‌بار محور دیگر از حد مجاز عبور کند.
- پس از اصلاح چیدمان، وزن محورها دوباره اندازه‌گیری شود.
- اگر امکان توزیع قانونی بار وجود ندارد، بخشی از محموله باید تخلیه یا حمل آن با وسیله نقلیه مناسب‌تری برنامه‌ریزی شود.
جابجایی بار، راه‌حل اضافه‌وزن ناخالص نیست. اگر وزن کل کامیون از ظرفیت مجاز بیشتر باشد، انتقال محموله از جلو به عقب یا برعکس نمی‌تواند اضافه‌بار کل را برطرف کند. در صورت عدم رعایت وزن قانونی ممکن است با جریمه اضافه بار کامیون مواجه شوید پس به این موارد توجه داشته باشید.
نتیجه‌گیری؛ چگونه از جریمه اضافه‌بار محوری جلوگیری کنیم؟
برای جلوگیری از جریمه باسکول، باید هم وزن ناخالص کامیون و هم وزن واردشده به هر محور در محدوده مجاز باشد. قرار دادن بارهای سنگین در موقعیت مناسب، حفظ تعادل عرضی محموله، توجه به ترتیب تخلیه و کنترل وزن محورها پیش از حرکت، مهم‌ترین اقدامات برای بارگیری اصولی هستند.
در نهایت، هیچ روش چیدمان ثابتی برای تمام کامیون‌ها وجود ندارد و محل مناسب بار باید بر اساس مشخصات خودرو، نوع محموله و نتیجه توزین تعیین شود.
شما هنگام بارگیری کامیون بیشتر با اضافه‌بار محور عقب مواجه شده‌اید یا محور جلو؟ تجربه خود را درباره مشکلات باسکول در بخش نظرات بنویسید.
دیدگاه‌ها ۰
هنوز دیدگاهی برای این مطلب منتشر نشده است.
هنوز دیدگاهی برای این مطلب منتشر نشده است.